Notaris en AI

6 oktober 2026 | Matthijs Hovius

“Ik heb het alvast even aan AI gevraagd”

Over slimme hulpmiddelen, goede bedoelingen en waarom het gesprek met je notaris daardoor niet overbodig wordt

Steeds vaker begint de voorbereiding op een gesprek met de notaris met AI. Een cliënt stuurt “ter voorbereiding op het gesprek” alvast een lijst van twintig vragen. Of er komt vooraf een e-mail met als bijlage een compleet testament: “Door ChatGPT opgesteld, dan hoef je er alleen nog even naar te kijken en kunnen we direct tekenen….”

Dat begrijpen we heel goed. Je wilt goed voorbereid komen, niets vergeten en liefst ook tijd en kosten besparen. AI-toepassingen zijn makkelijk bereikbaar, altijd beschikbaar en geven binnen enkele seconden een antwoord dat er overtuigend uitziet. Waarom zou je daar geen gebruik van maken?

Toch merken we in de praktijk dat die voorbereiding vaak het tegenovergestelde oplevert van wat je ermee wilt bereiken. Het traject wordt er niet korter door, maar langer. Niet eenvoudiger, maar ingewikkelder. En daarmee niet goedkoper maar juist (veel) duurder. In deze bijdrage leggen we uit hoe dat komt en hoe je AI wel zinvol kunt gebruiken.

AI kent jou niet

Een AI-toepassing weet veel, maar niets over jou. Het model kent je familie niet, weet niet hoe de verhoudingen liggen en weet niet waar jij ’s nachts wakker van ligt. Het beantwoordt daarom geen vragen over jóuw situatie, maar over situaties in het algemeen.

Dat zie je terug in de vragenlijsten die wij ontvangen. Daar staan vragen in over een “trust” of betreffende andere begrippen uit het Engelse en Amerikaanse recht die in Nederland geen rol spelen. Of vragen over regels die ooit golden, maar al jaren geleden zijn gewijzigd. Of over situaties die bij jou simpelweg niet voorkomen.

We nemen elke vraag serieus. Dat is niet alleen beleefdheid: als notaris hebben we de plicht je goed voor te lichten over wat je ondertekent. Dus beantwoorden we ook deze vragen, of leggen we uit waarom ze voor jou niet van belang zijn. Dat kost soms veel tijd en geld. En ondertussen blijft de belangrijkste vraag soms onbesproken, omdat niemand hem heeft gesteld: wat wil je eigenlijk regelen, en voor wie?

Een document dat eruitziet als een akte, is nog geen akte

Nog lastiger wordt het als AI een complete akte heeft opgesteld. Het resultaat ziet er vaak indrukwekkend uit: nette artikelen, juridische termen, een logische opbouw. Het lijkt af, maar dat is het vrijwel nooit.

Om te beginnen kan een testament in Nederland alleen worden gemaakt bij de notaris. Een zelf opgesteld document, hoe mooi ook, is juridisch hooguit een wensenlijst.

Belangrijker is iets anders. Een AI-toepassing is zo goed als de vragen die je stelt en de aanwijzingen die je geeft. Om die goed te kunnen geven, moet je al weten waar het op aankomt. Dat is precies de kennis waarvoor je bij een notaris komt.

Een voorbeeld: bij een testament voor gehuwden speelt de vraag hoe de langstlevende wordt beschermd en wat de positie van de kinderen daarbij is. De keuze tussen de wettelijke regeling (wettelijke verdeling) of een andere verdeling of regeling, wat betekent dat voor de erfbelasting. Zijn er kinderen uit een eerdere relatie? Wat is de verhouding met deze kinderen en welke rol moeten zijn krijgen in de nalatenschap. Wie niet weet dat die keuzes bestaan, vraagt er niet naar. En als de AI er ook niet naar vraagt, staat er iets in het document dat logisch klinkt, maar voor jouw situatie misschien heel ongunstig uitpakt.

Het lastigste is dat je zelf niet kunt zien welk deel klopt en welk deel niet. De notaris moet het document daarom regel voor regel doorlopen, met jou nagaan wat je werkelijk bedoelde en uitleggen waarom bepaalde onderdelen niet werken. Pas daarna begint het eigenlijke werk.

“Maar de ChatGPT zei…”

AI formuleert stellig, vloeiend en zonder aarzeling. Dat wekt vertrouwen, vaak meer dan een notaris die zegt: “Dat hangt ervan af.” Toch is dat laatste antwoord vaak het eerlijkste. In het erfrecht, het familierecht en het fiscale recht hangt het antwoord bijna altijd af van je persoonlijke omstandigheden.

Een zelfverzekerde toon is geen garantie dat iets juist is. AI-toepassingen kunnen overtuigend klinkende antwoorden geven die gewoon niet kloppen. Vaak verwijzen ze zelfs naar wetsartikelen of uitspraken die niet bestaan. Het model “weet” niet dat het zich vergist. En het model is geprogrammeerd om altijd een antwoord te geven: “dat weet ik niet” komt niet voor in het vocabulaire. Ook als dat wel het juiste antwoord is in een bepaalde situatie.

Let op je privacy

Er is nog een punt dat vaak over het hoofd wordt gezien. Om een goed antwoord te krijgen, voeren mensen hun volledige situatie in: namen van kinderen, vermogen, woning, gezondheid en familieverhoudingen. Waar die gegevens daarna terechtkomen en wat ermee gebeurt, is meestal onduidelijk. Bij je notaris zijn deze gegevens beschermd door een wettelijke geheimhoudingsplicht. Bij een openbare AI-toepassing is dat niet vanzelfsprekend.

Hoe gebruik je AI dan wel verstandig?

We willen je AI zeker niet afraden. Goed gebruikt kan het een prima hulpmiddel zijn om beter voorbereid het gesprek in te gaan. Een paar tips:

  • Gebruik AI om je te oriënteren, niet om te beslissen. Het kan je helpen begrippen te begrijpen, bijvoorbeeld wat een executeur doet of wat een levenstestament is. De keuzes voor jouw situatie maak je samen met je notaris.
  • Schrijf je wensen op in je eigen woorden. Wat wil je regelen? Wie wil je beschermen of bevoordelen? Waar maak je je zorgen over? Een briefje met je eigen gedachten is voor ons waardevoller dan de meest uitgebreide AI-tekst.
  • Neem je AI-vragen mee? Geef dan aan welke je echt bezighouden. Dan kunnen we de tijd besteden aan wat voor jou belangrijk is.
  • Laat geen akte opstellen om die “even te laten nakijken”. Dat kost vaak meer tijd dan een akte vanaf de basis opstellen. Vertel ons liever wat je wilt bereiken; het opstellen is ons vak.
  • Voer geen persoonlijke gegevens in. Stel je vragen algemeen, zonder namen, bedragen of andere herleidbare gegevens.
  • Twijfel je? Bel of mail ons. Een korte vraag aan je notaris is vaak sneller beantwoord, en betrouwbaarder, dan een lang gesprek met een chatbot.

Ook voor ons vraagt deze ontwikkeling om een bewuste aanpak. Een paar handvatten die in de praktijk goed werken:

  • Begin bij de vraag achter de vraag. Ga niet meteen de AI-lijst langs. Vraag eerst wat de cliënt wil bereiken; veel vragen vervallen dan vanzelf.
  • Behandel een AI-concept als wensenlijst, niet als basis. Werk vanuit je eigen, beproefde modellen, zodat de verantwoordelijkheid blijft waar ze hoort.
  • Laat één concreet voorbeeld zien. Eén bepaling die aantoonbaar niet klopt, overtuigt meer dan een algemene discussie over de betrouwbaarheid van AI.
  • Maak vooraf afspraken over tijd en kosten. Het beoordelen van een uitgebreid AI-document is werk, en dat mag je benoemen.
  • Informeer cliënten vooraf, bijvoorbeeld in de intake of op de website, over verstandig AI-gebruik en privacy.

Tot slot

AI maakt juridische kennis toegankelijker, en dat is winst. Maar een antwoord is nog geen advies, en een document dat eruitziet als een akte is nog geen akte. Wat een AI-toepassing niet kan: luisteren naar jouw verhaal, doorvragen op wat je níet zegt en meewegen wat voor jouw familie belangrijk is. Daar zit de waarde van het gesprek met je notaris.

En ja, ook deze bijdrage is met hulp van AI tot stand gekomen. Daarna is ze door een notaris gelezen, gecorrigeerd en herschreven. Dat is precies het punt.

Let op! U verlaat de site van Yvon. X Doorgaan