Eigen bloed erft het goed

Voor de wetswijziging in 2003 was de positie van de langstlevende echtgenoot/echtgenote, ook bij gezamenlijke “eigen” kinderen, behoorlijk minder dan vanaf de wetswijziging. Tot 2003 erfde het eigen bloed het goed. Met andere woorden: De kinderen stapten in de voetsporten van de overleden ouder en de langstlevende mocht bij gratie van de kinderen in de woning blijven wonen.

Erfrecht 2003

Vanaf 2003 geldt de wettelijke verdeling: Een verdeling van de nalatenschap bij wet.

Hoe dit werkt?

De wet regelt wie de erfgenamen zijn. Bijvoorbeeld bij gehuwden, 2 kinderen regelt de wet dat de erfgenamen zijn: De langstlevende ouder + de kinderen. Vervolgens bepaalt de wet, tegelijk bij het overlijden van de eerste ouder dat de langstlevende alle goederen krijgt toegedeeld (denk hierbij aan woning, inboedel, banktegoeden etcetera) onder de verplichting om de schulden van de nalatenschap te voldoen (bijvoorbeeld de hypotheek volledig voor zijn of haar rekening te nemen en de belastingen). Tegelijkertijd met deze verdeling komt aan de kinderen toe hun erfdeel (in het voorbeeld ieder 1/3) in de vorm van een vordering in geld op de langstlevende ouder.

Op is op

Het voordeel van deze regeling is dat er voor de langstlevende door het overlijden (zonder testament) niets wijzigt: Alle goederen/spullen en rechten gaan over op de langstlevende met de hiervoor genoemde verplichtingen.

Het nadeel is dat doordat de langstlevende “alles krijgt” hij of zij “alles op kan maken” door het te verkopen en in te teren op het vermogen. De vordering van de kinderen blijft weliswaar staan, maar is dan niets meer waard.

Overlijden van de laatste ouder

Bij het overlijden van de laatste ouder is er nog steeds de geldvordering van de kinderen die mee erft naar de erfgenaam van deze laatste ouder. Dit zijn normaliter de kinderen zelf, maar er kan ook een nieuwe partner zijn die de langstlevende verzorgd wil achterlaten.
Voorbeeld: De langstlevende overlijdt 20 jaren na de partner waarmee zij kinderen kreeg. Er is een eigen woning en na 5 jaar ontmoet hij of zij iemand anders die komt inwonen. De kinderen kunnen niets doen aan het feit dat de langstlevende gaat hertrouwen (omdat dit geen situatie is om de vordering op te eisen: De wettelijke gronden zijn overlijden en faillissement).

Op het moment dat de langstlevende ouder overlijdt staan de kinderen op de stoep bij de “stiefouder” om hun vordering op te eisen. En dan moet het geld er wel zijn want de vordering is per sterfdatum langstlevende ouder opeisbaar!

Is een testament altijd nodig?

Het erfrecht van 2003 is het volkserfrecht: Geschikt voor gezinnen met “eigen” kinderen, een woning en wat spaargeld. Daar biedt het de beste bescherming voor de langstlevende.

Indien je als echtpaar of samenwoners met kinderen de wettelijke regeling opzij wilt zetten of aanvullen dan heb je een testament nodig. De notaris zal beide partners willen spreken en strikt genomen los van elkaar om zeker te zijn van ieders eigen wensen.

De voorvraag die altijd op tafel ligt

Hoe wil je elkaar verzorgd achterlaten? Mag de ander alles doen met de erfenis wat hij of zij wil? Moet er uiteindelijk nog iets naar de kinderen? En wat als er een nieuwe partner komt?

Hele belangrijke vragen en herkenbare situaties en daarom is het goed om je goed voor te bereiden. Ook met je (meerderjarige-) kinderen kun je uiteindelijk je keuzes bespreken om vragen na het overlijden te voorkomen.

Wat kun je zoal vastleggen in het testament?

Het belangrijkste is of je wel of niet wilt aansluiten bij de wettelijke regeling. Het aansluiten hierbij betekent dat je bijvoorbeeld aanvullende opeisbaarheidsgronden opneemt: Situaties waarin de langstlevende wel de kinderen hun vordering moet uitkeren. Meest gebruikte voorbeeld is de opname in een permanent zorgomgeving, waardoor het vermogen onderdeel kan worden van de zorgbijdrage. Dat is jarenlang de reden geweest om een testament te maken.

Daarnaast het in het huwelijk treden of op een andere samenlevingsvorm vermengen van vermogens.

En natuurlijk de executeursbenoeming: De regelaar na het overlijden. In de meeste gevallen is dit de langstlevende ouder en daarna de kinderen.

Maar soms is er een reden om een extern iemand of de notaris te benoemen, bijvoorbeeld als er onenigheid tussen de kinderen is en dit de afwikkeling kan hinderen of dat er vermogen zit in een onderneming, waarbij de afwikkeling ingewikkeld kan worden.

Let op: De positie van executeur geeft je onder andere de bevoegdheid om een notaris of andere deskundige in te schakelen zonder overleg of toestemming van de anderen erfgenamen!

Ik zie mijn zoon/dochter al jaren niet meer. Wat moet ik doen?

Een steeds meer voorkomende situatie is dat er een relatiebreuk is met een of meerdere kinderen. Vaak als dit al jarenlang speelt en er geen verwachting is op herstel van de relatie, komen de ouders met het verzoek om dit kind te onterven.

En dit is een lastige kwestie. Immers als notaris kom je ook de onterfde kinderen tegen aan tafel. En de klap van het onterven komt in de regel hard aan.

Alternatief? Jazeker!

Eigenlijk wil je een signaal afgeven aan het betreffende kind, dat het ontbreken van ieder contact gevolgen heeft en wil je niet dat de andere kinderen er “last” van hebben. Daarom is het goed om in overweging te nemen om “zacht” te onterven: Het kind krijgt een vordering in geld ter grootte van zijn of haar gewone erfdeel of juist alleen de legitieme (de helft hiervan) portie. Dat is een duidelijk signaal, zonder dat je het kind “overslaat”. Het andere kind of de andere kinderen kunnen als erfgenamen de erfenis afwikkelen en de onterfde broer of zus bij de eindafwikkeling meenemen in de bepaling van de hoogte van de geldvordering.

Zit er nog een addertje onder het gras?

Ja, ook dat is het geval. Met name bij het laatste overlijden kan het onterfde kind de andere kinderen vragen om een verantwoording van de afwikkeling van de nalatenschappen of zelfs jaren teruggaan bij het vermoeden van schenkingen aan de andere kinderen.

Dit is lastig en een reden om a) een professionele executeur aan te wijzen en b) indien mogelijk alle kinderen te informeren over de inhoud van je testament (hoewel dit laatste ook in de praktijk lastig is).

Samengestelde gezinnen

De laatste jaren is het meer regel dan uitzondering: Samengestelde gezinnen vaak na een scheiding maar ook wel door overlijden en hertrouwen. Alleen gehuwde (nieuwe) partners of geregistreerde partners (dus niet de partners met een samenlevingscontract) kunnen de kinderen en de stiefkinderen voor de belastingen (=erfbelasting) gelijkstellen door ze op te nemen in het testament.

Ook hier komt de eerdergenoemde voorvraag voor maar toch met een andere lading. Het is soms lastig om alle kinderen gelijk te stellen, gevoelsmatig maar ook door het feit dat de langstlevende ouder natuurlijk zijn of haar testament kan wijzigen! Dus bij het eerste overlijden een gelijkstelling van alle kinderen, hoeft niet te betekenen dat bij het laatste overlijden alle kinderen en stiefkinderen mee erven. Dat zorgt voor ongelijkheid en kan met een technisch testament wel enigszins geregeld worden, maar lastig blijft het.

Het is dan ook aan te bevelen om in het gesprek met je notaris direct duidelijk te zijn en “alles” op tafel te leggen. Een executeursbenoeming bij het overlijden van de laatste ouder is al een goed hulpmiddel voor een correcte afwikkeling.

Notaris en notarieel juristen

De notaris staat centraal aangezien deze functionaris jouw testament opmaakt en mee ondertekent.

Bij facily LAW juristen staan we klaar om alle erfrechtelijke kwesties (of het nu een voorinformatie, het onterfde kind of de wijze van aanvaarden van de nalatenschap is) met jou te bespreken. Neem hiervoor contact met ons op. Een telefoontje is voldoende en het (online) gesprek wordt met jou ingepland.