AI, de digitale juridische ramp: Geitenkaasverordeningen en andere sprookjes

Van Encyclopedie Winkler Prins naar de Digitale Orakel-Hallucinatie

Vroeger was de wereld overzichtelijk. Als je iets moest weten voor een spreekbeurt op school fietste je naar de bibliotheek, zocht je drie uur in stoffige boeken en kwam je tot de conclusie dat je eigenlijk gewoon beter een spreekbeurt zou kunnen houden over iets waar je wel wat vanaf wist. Je had je antwoorden, maar ook een lamme arm en een chronische allergie voor stof waar in de bibliotheek een overvloed van aanwezig was.

Tegenwoordig hebben we AI. De technologie die ons beloofde dat we minder minder werk aan een spreekbeurt zouden hebben, maar die er vooral voor zorgt dat we nu drie keer zo lang bezig zijn met het corrigeren van teksten die door een algoritme zijn verzonnen.

De Juridische ‘Leek’ vs. De digitale jurist

Het mooiste fenomeen van deze tijd is de LID (Leek In Digitale-ontkenning aldus Gemini). Dit is de persoon die na drie prompts op een chatbot denkt dat hij de reïncarnatie is van überjurist Hugo de Groot, je weet wel, die in zijn boekenkist uit slot Loevenstein ontsnapte.

Het gevaar? AI is als die ene oom op een verjaardag, iedere familie heeft er wel een. In België steevast “de zatte nonkel” genoemd: hij praat na een paar Jupiler teveel op met zóveel zelfverzekerdheid en bravoure dat je hem bijna gelooft, terwijl hij ter plekke wetten en jurisprudentie uit zijn duim zuigt. Het verschil is dat je van de zatte nonkel op voorhand al wist dat je beter zijn advies niet kon volgen, bij AI kun je nog denken dat je er goed mee bent!

Vroeger: Je vroeg aan een bekende waarvan je dacht dat die er verstand van had om advies. Die zei: “Ik denk dat het wel mag.” Je ging hiermee vervolgens voor de zekerheid toch maar naar een jurist die er echt verstand van had voor het geval die bekende er toch een beetje naast zou kunnen zitten. Die jurist had er ten slotte jaren voor gestudeerd en een paar dagen werkervaring.

Nu: Je vraagt een AI om advies. De AI antwoordt in foutloos Nederlands met verwijzing naar Artikel 4:20 van het Wetboek van Digitale Fantasie en somt jurisprudentie op van het Europees hof. Je denkt dat je goud in handen hebt, stapt vol bravoure zelf naar de kantonrechter, want je mag daar in persoon procederen, en ontdekt daar dat je eigenlijk pleit op basis van een, verzonnen, Luxemburgse verordening uit 1972 die alleen over de export van geitenkaas gaat.

De Paradox van Gemak

We leven in een tijd waarin we kunstmatige intelligentie niet meer weg kunnen denken en gebruiken het om mailtjes te schrijven, omdat het zo lekker veel tijd scheelt en we te lui zijn om zelf na te denken. Het resultaat? We sturen AI-gegenereerde mails naar collega’s, die vervolgens AI gebruiken om die mails weer samen te vatten en te beantwoorden. We voeren dus feitelijk een gesprek tussen twee servers, terwijl wij ondertussen naar kattenfilmpjes kijken op social media, de gewonnen tijd moet namelijk weer uiterst productief ingezet worden.

De echte dreiging is niet dat AI de wereld overneemt met op Arnold Schwarzenegger lijkende robots en lasers. De echte dreiging is dat we straks als juristen collectief bezig zijn met het rechttrekken van door AI gegenereerd advies dat niet helemaal klopt, of gewoon helemaal niet klopt. Aan ons de schone taak om aan je cliënt uit te leggen dat het niet klopt waar hij of zij mee komt en met een beetje pech, als er al een door AI gegenereerd stuk richting de wederpartij is gegaan, uren nodig hebt om dat te herstellen. Penny wise but pound foolish, en weg is je kostenbesparing!

Hoe nu verder?

Zoals je ziet, de grens tussen “efficiëntie” en “totale juridische chaos” is flinterdun. Als je als leek denkt dat de AI je jurist of advocaat kan vervangen, eindig je waarschijnlijk met een fikse financiële tik op de vingers van de kantonrechter voor iets waarvan je de naam niet eens kunt uitspreken. Je kunt dat dan daarna weer wel door AI uit laten pluizen, elk nadeel heb z’n voordeel zoals Cruijff dat zo mooi oreerde.

Begrijp me niet verkeerd, AI kan echt een toevoeging zijn! Tenminste als je weet waar je het over hebt. Voor mij was AI niet meer dan een platform om vooral hele leuke afbeeldingen te maken. Zo sta je binnen een paar minuten met een bloemetjescolbert en een roze stropdas, boos kijkend op de cover van een, overigens niet bestaand, magazine met op de achtergrond een snelle auto, een nog snellere vrouw en de skyline van Miami. Iedereen uit mijn omgeving weet dat ik nooit een roze stropdas zal dragen en de bloemetjescolbert was al historie voordat ik die gekocht had.

Nu gebruik ik AI als tool ter ondersteuning, de bezwaarschriften die ik schrijf zijn tenminste goed onderbouwd en kloppend. AI kan (nog) geen inhoudelijk bezwaarschrift opmaken. Daarvoor is nog steeds vakinhoudelijke kennis en ervaring nodig die je niet in een chatbot zult vinden. AI kan je wel handvatten geven, als je die tenminste wel controleert. Doen we dat niet is de kans groot dat we er keihard op afgerekend worden, er is de laatste tijd in de media meer dan eens een artikel gewijd aan advocaten en juristen die stukken in hebben gediend die jurisprudentie bevatte die werkelijk nergens op sloeg.

Ai, AI dat kan nooit de bedoeling zijn!

Ook bij facily LAW maken we gebruik van AI tools, die kosten ons duizenden euro’s per jaar en worden door ons gebruikt ter ondersteuning. Let wel, ook bij deze gespecialiseerde tools moeten we controleren of het allemaal wel klopt! Wij waken er dus echt wel voor dat de zatte nonkel ons kantoor niet binnen wandelt!

Gebruik dus AI verstandig en laat vooral degene die er verstand van hebben hun werk doen! Scheelt je een hoop stress en vooral centen, van het geld dat je in je zak houdt kun je dan weer, via AI, een leuke citytrip boeken.

Disclaimer: Hoewel deze tekst met de grootste zorg is samengesteld, aanvaarden wij geen enkele aansprakelijkheid voor de gevolgen van het blindelings opvolgen van adviezen van algoritmen, chatbots of de zatte nonkel op je laatste familiefeest. Mocht je op basis van een AI-prompt besluiten de kantonrechter te overtuigen van je gelijk middels een verzonnen geitenkaas-verordening uit 1972, dan wensen we je veel succes in de cel of in de schuldsanering. Wij raden aan: eerst een jurist dan pas de Jupiler.